"Μάχου υπέρ Πίστεως και Πατρίδος"
"Η ὥρα ἦλθεν, ὦ Ἄνδρες Ἕλληνες!...
''... Στρέψατε τοὺς ὀφθαλμούς σας, ὦ Συμπατριῶται, καὶ ἴδετε τὴν ἐλεεινήν μας κατάστασιν! ἴδετε ἐδῶ τοὺς Ναοὺς καταπατημένους! ἐκεῖ τὰ τέκνα μας ἁρπαζόμενα διὰ χρῆσιν ἀναιδεστάτην τῆς ἀναιδοῦς φιληδονίας τῶν βαρβάρων τυράννων μας! τοὺς οἴκους μας γεγυμνωμένους, τοὺς ἀγρούς μας λεηλατισμένους καὶ ἡμᾶς αὐτούς ἐλεεινὰ ἀνδράποδα!
Εἶναι καιρὸς νὰ ἀποτινάξωμεν τὸν ἀφόρητον τοῦτον Ζυγόν, νὰ ἐλευθερώσωμεν τὴν Πατρίδα, νὰ κρημνίσωμεν ἀπὸ τὰ νέφη τὴν ἡμισέληνον νὰ ὑψώσωμεν τὸ σημεῖον, δι’ οὗ πάντοτε νικῶμεν! λέγω τὸν Σταυρόν, καὶ οὕτω νὰ ἐκδικήσωμεν τὴν Πατρίδα, καὶ τὴν Ὀρθόδοξον ἡμῶν Πίστιν ἀπὸ τὴν ὰσεβῆ τῶν ἀσεβῶν καταφρόνησιν...
...ας καλέσωμεν λοιπὸν ἐκ νέου, ὦ Ἀνδρεῖοι καὶ μεγαλόψυχοι Ἕλληνες, τὴν ἐλευθερίαν εἰς τὴν κλασικὴν γῆν τῆς Ἑλλάδος! Ἂς συγκροτήσωμεν μάχην μεταξὺ τοῦ Μαραθῶνος καὶ τῶν Θερμοπυλῶν! Ἂς πολεμήσωμεν εἰς τοὺς τάφους τῶν Πατέρων μας, οἱ ὁποῖοι, διὰ νὰ μᾶς αφήσωσιν ελευθέρους, ἐπολέμησαν καὶ ἀπέθανον ἐκεῖ! Τὸ αἷμα τῶν τυράννων εἶναι δεκτὸν εἰς τὴν σκιὰν τοῦ Επαμεινώνδου Θηβαίου, καὶ τοῦ Ἀθηναίου Θρασυβούλου, οἵτινες κατετρόπωσαν τοὺς τριάκοντα τυράννους, εἰς ἐκείνας τοῦ Ἁρμοδίου καὶ Αριστογείτωνος, οἱ ὁποῖοι συνέτριψαν τὸν Πεισιστρατικὸν ζυγόν, εἰς ἐκείνην τοῦ Τιμολέοντος, ὅστις ἀπεκατέστησε τὴν ἐλευθερίαν εἰς τὴν Κόρινθον καὶ τὰς Συρακούσας, μάλιστα εἰς ἐκείνας τοῦ Μιλτιάδου καὶ Θεμιστοκλέους, τοῦ Λεωνίδου καὶ τῶν τριακοσίων, οἵτινες κατέκοψαν τοσάκις τοὺς ἀναριθμήτους στρατοὺς τῶν βαρβάρων Περσῶν, τῶν ὁποίων τοὺς βαρβαροτέρους καὶ ἀνανδροτέρους ἀπογόνους πρόκειται εἰς ἡμᾶς σήμερον, μὲ πολλὰ μικρὸν κόπον, νὰ ἐξαφανίσωμεν ἐξ ὁλοκλήρου.
Εἰς τὰ ὅπλα λοιπὸν, φίλοι, ἡ Πατρίς Μᾶς Προσκαλεῖ!"
γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης
Ψηλός, λεπτός, ευθυτενής, με πλατύ μέτωπο, διαπεραστικό βλέμμα και λεπτό μουστάκι, ο Υψηλάντης, με την πριγκιπική του καταγωγή, απέπνεε σεβασμό και σιγουριά.Η παρουσία του ήταν ήρεμη αλλά επιβλητική, το ύφος του συγκρατημένο, λιτό, και η φωνή του χαμηλή, μα σταθερή.Όλο το σώμα του ήταν πληγωμένο από τη συμμετοχή του στους Ναπολεόντειους πολέμους.Είχε χάσει το δεξί του χέρι στη μάχη της Δρέσδης,τα πνευμόνια του είχαν επιβαρυνθεί από τις εκστρατείες στις παγωμένες ρωσικές στέπες. Τα σημάδια αυτά δεν πρόδιδαν αδυναμία, αντίθετα, ενίσχυαν την εικόνα του ως έμπειρου αξιωματικού που είχε δοκιμαστεί στη φωτιά του πολέμου και είχε βγει από αυτήν με κύρος και αξιοπρέπεια.
Ήταν παθιασμένος με τον Αγώνα γεγονός που τον έκανε και ευκολόπιστο,συχνά εκτεθειμένο σε μηχανορραφίες και ίντριγκες.Διέθετε πειθώ, την οποία ήταν αναγκασμένος να ασκεί σε ένα απείθαρχο στρατιωτικό συνονθύλευμα, αποτελούμενο κυρίως από μισθοφόρους, και να σχεδιάζει με τα λιγοστά μέσα που είχε στη διάθεσή του. Είχε στρατιωτικές αρετές, αλλά οι περισσότεροι σύμμαχοί του, την κρίσιμη στιγμή, του γύρισαν την πλάτη. Ξόδεψε μέχρι και το τελευταίο ρούβλι της μεγάλης οικογενειακής του περιουσίας για τον Αγώνα του 1821 και, εκ του αποτελέσματος, φαίνεται πως διέθετε ψυχή ήρωα.
Ήταν απόγευμα της 22ας Φεβρουαρίου 1821, όταν ο Έλληνας ευπατρίδης,έμπλεος αποφασιστικότητας, πέρασε τον Προύθο, κηρύσσοντας την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης. Το προηγούμενο βράδυ, στις 21 Φεβρουαρίου, είχε αναχωρήσει από το Κισνόβι με κατεύθυνση τα ρωσο-οθωμανικά σύνορα, συνοδευόμενος από τους αδελφούς του Νικόλαο και Γεώργιο, τον Γεώργιο Μάνο, τον Γεώργιο Καντακουζηνό και λίγους ακόμη συντρόφους.Φορώντας τη στολή αξιωματικού του ρωσικού στρατού, διέβη μαζί τους τον ποταμό, που ήταν παγωμένος από το δριμύ ψύχος του χειμώνα, και εισήλθε σε οθωμανικά εδάφη, στην αυτόνομη και φόρου υποτελή Ηγεμονία της Μολδαβίας.Τον υποδέχθηκε η φρουρά του μυημένου στη Φιλική Εταιρεία ηγεμόνα Μιχαήλ Σούτσου και τον συνόδευσε έως το Ιάσιο μέσα σε κλίμα πανηγυρικό και άκρως επαναστατικό. Η πρώτη πράξη της Επανάστασης είχε μόλις συντελεστεί, σηματοδοτώντας την απαρχή ενός αγώνα που έμελλε να αλλάξει την πορεία του ελληνικού έθνους και να συγκλονίσει την Ευρώπη.
Ο Υψηλάντης στρατοπεδεύει στη Φωξάνη, στα σύνορα Βλαχίας και Μολδαβίας. Εκεί προσπαθεί να προσελκύσει εθελοντές, στέλνοντας επιστολές και εκδίδοντας σχετικές προκηρύξεις.
Ο Ιερός Λόχος
Βασικό τμήμα του στρατού του ήταν ο Ιερός Λόχος, κατά τα πρότυπα του αρχαίου θηβαϊκού στρατού, ένα σώμα περίπου 400 νέων, με αρχικό πυρήνα φοιτητές του ελληνικού σχολείου της Οδησσού. Αυτοί αποτέλεσαν το πρώτο ελληνικό τακτικό στρατιωτικό σώμα.Ήταν μορφωμένοι,ενθουσιώδεις με σθένος και ορμή. Παρά την πίεση του χρόνου, ο Υψηλάντης, άριστος στρατιωτικός, προσπάθησε να τους επιβάλει πειθαρχία και να τους προσφέρει σύγχρονη στρατιωτική εκπαίδευση.Ντύθηκαν ομοιόμορφα με τη μαύρη στολή τους και το τρίχρωμο εθνόσημο — μαύρο, άσπρο και γαλάζιο. Στο ψηλό κράνος με τη λοφία αναγραφόταν η φράση «Ελευθερία ή Θάνατος», ενώ έμβλημά τους ήταν η νεκροκεφαλή, για να δηλώνεται η αποφασιστικότητα και η περιφρόνηση του θανάτου.
Ο οπλισμός τους ήταν μουσκέτο με λόγχη και εκπαιδεύτηκαν ως λογχοφόροι, κατά τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Δυστυχώς, ο πρίγκιπας δεν είχε τον χρόνο να τους εκπαιδεύσει όπως γνώριζε και επιθυμούσε. Πιεζόμενος από τις εξελίξεις, επέλεξε να επισπεύσει τις επιχειρήσεις.
Η Μολδοβλαχία
Ο Προύθος αποτελούσε το φυσικό σύνορο ανάμεσα στη Ρωσία και την οθωμανική επικυριαρχία της Μολδοβλαχίας, η οποία διατηρούσε ειδικό καθεστώς. Τουρκικός στρατός δεν υπήρχε, παρά μόνο αστυνομική φρουρά. Για να στείλει στρατεύματα ο Σουλτάνος, έπρεπε να λάβει την άδεια του Τσάρου.
Τη διοίκηση των δύο Ηγεμονιών (Μολδαβία και Βλαχία) ασκούσαν, με σουλτανική εντολή, Έλληνες Φαναριώτες. Έλληνες ήταν και οι διοικητές του τοπικού στρατού, ο οποίος αποτελούνταν από διάφορους Βαλκάνιους ορθόδοξους. Προστίθεται και το γεγονός ότι ο ηγεμόνας της Μολδαβίας φαινόταν πρόθυμος να στηρίξει οποιοδήποτε επαναστατικό κίνημα, ενώ η Ηγεμονία της Βλαχίας ήταν ακέφαλη μετά τον θάνατο του Αλέξανδρου Σούτσου.
Στη Βλαχία υπήρχαν ακόμη δύο Έλληνες οπλαρχηγοί, ήδη μυημένοι στη Φιλική Εταιρεία, εμπειροπόλεμοι και έτοιμοι να συνδράμουν τον Υψηλάντη: ο Γεωργάκης Ολύμπιος και ο Σάββας Καμινάρης. Ο πρώτος, με σημαντική δράση στα Βαλκάνια, διέθετε επιρροή στη Σερβία, ενώ ο δεύτερος είχε αναπτύξει δίκτυο επαφών και επιρροής στη Βουλγαρία, γεγονός που ενίσχυε τις ελπίδες για ευρύτερη βαλκανική κινητοποίηση.
Αρχικά ο Υψηλάντης περίεμενε σημαντική βοήθεια από την παράλληλη δράση του Τούντορ Βλαδιμηρέσκου. Ο Ρουμάνος οπλαρχηγός είχε συνδεθεί με τους Φιλικούς,ήταν πολύ δημοφιλής στους ντόπιους καθώς εξέφραζε τη δυσαρέσκεια εναντίον των Φαναριωτών ηγεμόνων και της οθωμανικής διοίκησης.Διέθετε μια αξιόλογη στρατιωτική δύναμη, που υπολογίζεται περίπου στις 5.000–6.000 άνδρες Το σώμα αυτό αποτελούνταν κυρίως από ένοπλους χωρικούς, όχι από τακτικό στρατό.Οι στόχοι του Βλαδιμηρέσκου δεν ταυτίζονταν πλήρως με εκείνους του Υψηλάντη. Ο Ρουμάνος αρχηγός ενδιαφερόταν πρωτίστως για εσωτερικές μεταρρυθμίσεις και την ενίσχυση των δικαιωμάτων των Βλάχων, και όχι για μια γενικευμένη ελληνική επανάσταση κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Αυτή η απόκλιση στρατηγικής σύντομα θα τους οδηγήσει σε ρήξη.
Ο Υψηλάντης υπολόγιζε ότι, αν ξεκινούσε από τη Μολδοβλαχία, ο Σουλτάνος είτε θα δίσταζε να στείλει στρατό είτε, αν τον έστελνε, θα παραβίαζε τη συνθήκη και θα προκαλούσε την αντίδραση, ίσως και την εμπλοκή, του Τσάρου. Έτσι θα κέρδιζε χρόνο για να οργανώσει τον στρατό του και, σε συνδυασμό με την έκρηξη επαναστατικών κινημάτων στη Σερβία και τη Βουλγαρία, αλλά ακόμη και στην ίδια την Πόλη, θα μπορούσε να κινηθεί προς τη Νότια Ελλάδα. Όλοι αυτοί οι λόγοι τον οδήγησαν να ξεκινήσει την επαναστατική του πορεία από τις Ηγεμονίες της Μολδαβίας και της Βλαχίας
Η αντίδραση του Σουτάνου αλλά και του Τσάρου
Η είδηση φτάνει γρήγορα στην Κωνσταντινούπολη. Ο Σουλτάνος εξοργίζεται. Δεν πρόκειται για μια τοπική ταραχή· είναι ανοιχτή πρόκληση. Ένας αξιωματικός του ρωσικού στρατού, Φαναριώτης πρίγκιπας, ξεκινά επανάσταση μέσα σε οθωμανικό έδαφος.Οι διαταγές δίνονται αμέσως. Στρατεύματα κινούνται προς τις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες. Οι Φαναριώτες ηγεμόνες καθαιρούνται. Αρχίζουν διωγμοί σε βάρος των Ελλήνων της Μικράς Ασίας και της Πόλης. Το Πατριαρχείο τίθεται υπό ασφυκτική πίεση.
Τη στιγμή που ο Υψηλάντης κηρύσσει την επανάσταση στο Ιάσιο,ο Τσάρος Αλέξανδρος μαζί με τον υπουργό του,τον Ιώναη Καποδίστιρα βρίσκεται στο Λαιμπαχ για το συνεδριο της Ιερας Συμμαχία.Η συγκυρία είναι πολύ κακή για το Ελληνικο Ζήτημα. Τα ευρωπαϊκά συνέδρια στήριζαν την καταστολή κάθε επαναστατικού κινήματος, ενώ ο τσάρος της Ρωσίας,αν και εντυπωσιάστηκε από το εγχείρημα του στρατηγού του, αποδοκίμασε τον Υψηλάντη και τον διέγραψε από τον ρωσικό στρατό. Την επιστολή της αποδοκιμασίας συνέταξε ο Ιωάννης Καποδίστριας, ο οποίος βρέθηκε σε δύσκολη θέση: έπρεπε να διαλύσει τις υποψίες των Μεγάλων Δυνάμεων ότι η Ρωσία υποκινούσε την Επανάσταση και ταυτόχρονα να αποτρέψει στρατιωτική εμπλοκή που θα δυσκόλευε μελλοντικούς διπλωματικούς χειρισμούς.
Συγχρόνως, ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄, φοβούμενος μαζικά αντίποινα και σφαγές εναντίον των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης και άλλων περιοχών, αναγκάστηκε να εκδώσει επίσημο αφορισμό κατά του Υψηλάντη και της επαναστατικής ενέργειας. Λίγες μέρες αργότερα παραδόθηκε από τον Σουλτάνο στον όχλο και τελικά το πτώμα του βρέθηκε από τον Ρώσο πρέσβη.
Τα προβλήματα
Η εμπόλεμη κατάσταση και η έναρξη της δράσης θα αποδειχτεί πολύ πιο σύνθετη.Το εγχείρημα του Υψηλάντη απαιτούσε το συνδυασμό διεργασιών και ευνοϊκών εξελίξεων που δεν εξαρτώταν όλες άμεσα από αυτόν.Οι ντόπιο πληθυσμοί Βλάχοι και Μολδαβοί δε θα στηρίξουν και δε θα προσχωρήσουν στο κίνημα του είτε από φόβο για τα αντίποινα του Σουλτάνου είτε γιατί δεν πείστηκαν ότι εξυπηρετούνται τα δικά τους συμφέροντα.
Στις 25 Μαρτίου,την ημέρα που ουσιαστικά ξεκινά η επανάσταση στον Μοριά,ο Υψηλάντης μπαίνει με τον στρατό του στο Βουκουρέστι. Η υποδοχή που του επιφύλασσαν οι τοπικοί άρχοντες και ο μητροπολίτης, όμως, δεν ήταν ανάλογη όπως εκείνη του Ιασίου έναν μήνα νωρίτερα.Υπό τον φόβο μην εκτεθούν στην οθωμανική εξουσία, ορισμένες από τις κεφαλές της εξουσίας στη Βλαχία απέφυγαν να υποδεχθούν τον Ελληνα αρχηγό.
Ο Υψηλάντης συνεκτιμώντας την κατάσταση θα αναγκαστεί να κινηθεί αμυντικά, για να οργανωθεί καλύτερα αλλά και να αναζητήσει σημεία στα οποία θα μπορούσε να αντιταχθεί στις οθωμανικές δυνάμεις.Θα στρατοπεδεύσει στο Τιργκοβίτσε της Βλαχίας,περίπου 80 χμ από το Βουκουρέστι.
Ο στρατός του Υψηλάντη
Ο στρατός του ήταν ένα ανομοιογενές, πολυεθνικό σώμα 6.000 ανδρών. Περίπου 2.000 ήταν Έλληνες, ανάμεσά τους και οι 400 Ιερολοχίτες. Απαρτιζόταν επίσης από Αλβανούς, Σέρβους, Βούλγαρους, Δαλματούς, Μαυροβούνιους και Μολδοβλάχους.
Οι περισσότεροι είχαν περιορισμένη πολεμική εμπειρία, προερχόμενη κυρίως από τοπικές συγκρούσεις.Πέρα από το γεγονός ότι δεν πολεμούσαν όλοι για τον ίδιο σκοπό, απουσίαζαν η τάξη και η πειθαρχία, γεγονός που καθιστούσε ιδιαίτερα δύσκολο τον συντονισμό και τον αποτελεσματικό χειρισμό ενός τέτοιου στρατεύματος. Παράλληλα, από τη συγκρότηση του στρατού έως την τελική μάχη στο Δραγατσάνι, σημειώθηκε σταδιακή πτώση του ηθικού, καθώς και φαινόμενα λιποταξίας, τα οποία επιδείνωσαν ακόμη περισσότερο τις ήδη υπάρχουσες δυσκολίες και επιβάρυναν καθοριστικά την έκβαση του εγχειρήματος.
Σημαντικός παράγοντας που θα δυσκολέψει τον Υψηλάντη και θα αποδυναμώσει την προσπάθειά του ήταν τα προβλήματα που θα φανούν με τον ντόπιο αρχηγό Βλαδιμηρέσκου. Η συνεργασία θα αποδειχθεί προβληματική λόγω διαφορετικών βλέψεων.Θα επικρατήσει καχυποψία, που θα οδηγήσει τελικά, γύρω στον Μάιο του 1821, στη ρήξη μεταξύ των δύο πλευρών.Ο Βλαδιμηρέσκου θα συλληφθεί από τους Φιλικούς και λίγο αργότερα θα εκτελεστεί.
Οι Τούρκοι στη Μολδοβλαχία
Στα τέλη Απριλίου 1821, ισχυρές οθωμανικές δυνάμεις περίπου 25.000 ανδρών, εισέβαλαν στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες με σκοπό την καταστολή του κινήματος του Υψηλάντη.
Την 1η Μαΐου 1821 σημειώθηκε η πρώτη σοβαρή σύγκρουση μεταξύ των επαναστατών και των Οθωμανών. Στο Γαλάτσι, ο Αθανάσιος Καρπενησιώτης, με περίπου 600 άνδρες, βρέθηκε αντιμέτωπος με υπέρτερες οθωμανικές δυνάμεις. Οι Οθωμανοί κατέλαβαν την πόλη, προχώρησαν σε σφαγές χριστιανών και προκάλεσαν εκτεταμένες καταστροφές.
Την 1η Μαΐου 1821 σημειώθηκε η πρώτη σοβαρή σύγκρουση. Στο Γαλάτσι, ο Αθανάσιος Καρπενησιώτης, με περίπου 600 άνδρες, βρέθηκε αντιμέτωπος με υπέρτερες οθωμανικές δυνάμεις. Οι Οθωμανοί κατέλαβαν την πόλη, προχώρησαν σε σφαγές χριστιανών και μεγάλες καταστροφές.
Στις αρχές Μαΐου, οι Οθωμανοί μπήκαν και στο Βουκουρέστι. Ήταν πλέον ζήτημα χρόνου η τελική σύγκρουση.Στο ετερόκλητο στράτευμα του Υψηλάντη είχαν ήδη εμφανιστεί σημάδια αποσύνθεσης. Μόνο ο Ιερός Λόχος διέθετε συγκρότηση, πειθαρχία και στοιχειώδη στρατιωτική συνοχή.
Ο Υψηλάντης, επιδιώκοντας να κερδίσει χρόνο και να επιλέξει ευνοϊκότερο πεδίο μάχης, κινήθηκε δυτικότερα προς το Πιτέστι. Οι εξελίξεις θα τρέξουν γρήγορα, οδηγώντας τελικά στη μοιραία αναμέτρηση στο Δραγατσάνι τον Ιούνιο του 1821.
Δημοσίευση σχολίου