Η ιστορία του Μακεδονικού Αγώνα είναι γεμάτη με μορφές που θυσίασαν τα πάντα για την ελευθερία, όμως η διαδρομή του Καπετάν Γκόνου (Αντίγονου Χολέρη) ξεχωρίζει για το βαθύ προσωπικό της χρέος, την ευφυΐα και το τραγικό, ηρωικό της φινάλε.
Από τις αίθουσες της Μεγάλης του Γένους Σχολής μέχρι τα ματωμένα περάσματα της Κλεισούρας, ο Χολέρης σφράγισε τη μοίρα της δυτικής Μακεδονίας εξοντώνοντας έναν από τους πιο σκληρούς αρχηγούς του βουλγαρικού κομιτάτου.
Οι ρίζες: Πώς το «Δούτσης» έγινε «Χολέρης»
Η ιστορία της οικογένειας ξεκινά με ξεριζωμό. Μετά το Ολοκαύτωμα της Νάουσας τον Απρίλιο του 1822, η οικογένεια —που τότε έφερε το επώνυμο Δούτσης (ή Ντούτσης / Γώγος)— αναζήτησε καταφύγιο στο βιλαέτι του Μοναστηρίου, όπου ο Τούρκος διοικητής ήταν πιο διαλλακτικός.
Ο παππούς του Αντίγονου, ο Τρύφων Δούτσης, διατηρούσε πανδοχείο στο Μοναστήρι. Όταν ξέσπασε επιδημία χολέρας, αψήφησε τις ρητές διαταγές των οθωμανικών αρχών και περιέθλπε κρυφά τους Έλληνες ασθενείς. Όταν οι Τούρκοι τον εγκάλεσαν, εκείνος απάντησε με θράσος:
«Εγώ ο ίδιος είμαι χολέρα για εσάς!»
Το παρατσούκλι ρίζωσε, έγινε το επίσημο επώνυμο της γενιάς και έμελλε να αποδειχθεί προφητικό για τη δράση του εγγονού του.
Το έγκλημα στη Βεύη και ο όρκος εκδίκησης
Η μοίρα της οικογένειας σφραγίστηκε με αίμα στις 24 Ιουνίου 1907. Ο γέροντας Τρύφων Χολέρης, μαζί με τον Ιωάννη Ρούση Κωτσόπουλο, μπήκαν μπροστάρηδες για να εμποδίσουν την κατεδάφιση του ελληνικού ναού της Αγίας Άννας στη Βεύη, τον οποίο οι κομιτατζήδες ήθελαν να γκρεμίσουν για να χτίσουν βουλγαρικό σχολείο. Με εντολή του αρχιβοϊβόδα Τζόλε Γκέργεφ, ο Τρύφων εκτελέστηκε με ομαδικούς πυροβολισμούς στην πλατεία του χωριού.
Εκείνο το διάστημα, ο νεαρός Αντίγονος ζούσε στην Κωνσταντινούπολη, όπου βοηθούσε τον πατέρα του στο καφενείο τους και φοιτούσε στη Μεγάλη του Γένους Σχολή. Μόλις έφτασε το μαύρο μαντάτο, ο Αντίγονος δεν το σκέφτηκε δεύτερη φορά:
Διακόπτει αμέσως τις σπουδές του.
Επιστρέφει στη Μακεδονία με έναν και μόνο σκοπό: την εκδίκηση.
Κατατάσσεται αμέσως στο ένοπλο σώμα του Σταύρου Κωτσόπουλου.
Το 1911, η ευκαιρία παρουσιάζεται. Ο Αντίγονος αναλαμβάνει να εκτελέσει τον Στάσε Στόγιαν Τάσεφ, τον βούλγαρο δάσκαλο που είχε μετατρέψει τη Βεύη σε κέντρο προπαγάνδας και ήταν ο ηθικός αυτουργός για το γκρέμισμα της Αγίας Άννας και τον θάνατο του παππού του. Ο Χολέρης τον στήνει στα πόδια έξω από την εκκλησία και τον εκτελεί με δύο σφαίρες.
Η επική μάχη στο «Ψαλίδι» και το τέλος του Τσακαλάρωφ
Το καλοκαίρι του 1913, μετά την υποχώρηση των βουλγαρικών δυνάμεων, ο διαβόητος και αδίστακτος αρχικαπετάνιος των κομιτατζήδων, Βασίλ Τσακαλάρωφ, επιχειρεί να διαφύγει μέσω των στενών του Κλειδίου προς το Βίτσι για να αναδιοργανώσει το σώμα του.
Ο Ιερός Λόχος της Βεύης στήνει ενέδρα στα δύο μοναδικά περάσματα. Στη θέση Ψαλίδι, ο Καπετάν Γκόνος (Αντίγονος) ταμπουρώνεται έχοντας μαζί του μόνο έναν στρατιώτη, τον Γιώργο Μιχαλόπουλο, και τρεις Ιερολοχίτες. Απέναντί τους, κατηφορίζει μια πάνοπλη ομάδα 80 κομιτατζήδων με επικεφαλής τον ίδιο τον Τσακαλάρωφ.
| Η Σύγκρουση στο Ψαλίδι (1913) | |
| Ελληνική πλευρά | Καπετάν Γκόνος, 1 στρατιώτης, 3 Ιερολοχίτες |
| Βουλγαρική πλευρά | Τσακαλάρωφ, 80 κομιτατζήδες |
| Αποτέλεσμα | Νεκρός ο υπασπιστής Ποπώφ, 16 τραυματίες κομιτατζήδες, θανάσιμος τραυματισμός Τσακαλάρωφ |
Ο Γκόνος αφήνει τους εχθρούς να πλησιάσουν μέχρι που ακούγονται οι πέτρες από τα άρβυλά τους. Ο αιφνιδιασμός είναι απόλυτος. Στη σύγχυση που ακολουθεί, ο Γκόνος έρχεται σώμα με σώμα με τον γιγαντόσωμο Τσακαλάρωφ. Με μια καίρια μαχαιριά ή βολή στην κοιλιακή χώρα, ο Γκόνος τραυματίζει θανάσιμα τον Βούλγαρο αρχηγό, ο οποίος πέφτει αιμόφυρτος από το άλογό του.
Εκείνη τη στιγμή, ο κομιτατζής Ίλο Κοτόρκιν πυροβολεί πισώπλατα τον Γκόνο με δύο τουφεκιές. Παρά την ακατάσχετη αιμορραγία, ο Γκόνος συνεχίζει να μάχεται με το τουφέκι και το πιστόλι του. Τρομοκρατημένοι οι κομιτατζήδες από τη λυσσαλέα αντίσταση, τρέπονται σε φυγή μεταφέροντας τον ετοιμοθάνατο αρχηγό τους στο Ραδόσι, όπου ο Τσακαλάρωφ ξεψυχά. Χρόνια μετά, ο κομιτατζής Γκογκώφ θα ομολογούσε στην οικογένεια Χολέρη: «Το σκυλί [ο Γκόνος] θα μας έτρωγε όλους αν δεν είχε τραυματιστεί».
Το τραγικό φινάλε ενός 33χρονου ήρωα
Ο Καπετάν Γκόνος πέρασε όλη τη νύχτα αιμορραγώντας στο βουνό, έχοντας πλάι του μόνο το άλογό του και το άψυχο κορμί του συμπολεμιστή του, Γιώργου Μιχαλόπουλου.
Το επόμενο πρωί μεταφέρθηκε βαριά τραυματισμένος στη Βεύη. Ο στρατιωτικός γιατρός έδωσε αυστηρή εντολή να μην του δοθεί νερό λόγω του τραύματος στην κοιλιά. Όμως, οι πόνοι ήταν αβάστακτοι. Βλέποντάς τον να εκλιπαρεί, ο θείος του δεν άντεξε το μαρτύριο και του έδωσε λίγες γουλιά. Ήταν το τέλος. Ο Αντίγονος Χολέρης ξεψύχησε σε ηλικία μόλις 33 ετών.
Η κατάρα της οικογένειας Χολέρη
Η θυσία δεν σταμάτησε στον Αντίγονο. Ο πατέρας του, Αλέξανδρος (επίσης Μακεδονομάχος), δηλητηριάστηκε λίγο αργότερα από τη βουλγαρική προπαγάνδα. Η μητέρα του, Τριανταφυλλιά, αφού ξεπέρασε τον νευρικό κλονισμό από τον χαμό του γιου της, βρήκε τραγικό θάνατο χρόνια μετά: σκοτώθηκε μέσα στο σπίτι της από αδέσποτο βλήμα του αγγλικού πυροβολικού, ακριβώς τη μέρα που οι Γερμανοί έμπαιναν στη Βεύη κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.
Ο Αντίγονος Χολέρης τιμήθηκε μετά θάνατον με το Αναμνηστικό Μετάλλιο Μακεδονικού Αγώνος (αύξων αριθμός 18 στην επίσημη επετηρίδα), ενώ ο ανδριάντας του κοσμεί σήμερα την κεντρική πλατεία της Βεύης, θυμίζοντας τη γενιά που έγινε «χολέρα» για τους εχθρούς της πατρίδας.
Δημοσίευση σχολίου