του ΧΑΡΑΝΙΔΗ ΘΕΟΔΩΡΟΥ
Μέλους της ΕΔHΠHΤ
Το πρόσφατο ιστορικό γεγονός της απόφασης του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης να βάλει οριστικά στο αρχείο την προσφυγή των αποκαλούμενων «Τσάμηδων» κατά της Ελλάδας δεν είναι απλώς μια ακόμη νομική εξέλιξη. Αντιπροσωπεύει μια ουσιαστική υπενθύμιση του τι σημαίνει πραγματικά κράτος δικαίου, διεθνής δικαιοδοσία και παράδοση της εθνικής κυριαρχίας στο πλαίσιο του σύγχρονου διεθνούς συστήματος.
Η νομική ουσία της απόφασης
Η προσφυγή των «Τσάμηδων» είχε υποβληθεί με διεκδικήσεις που περιλάμβαναν:
-
Τη διερεύνηση ιστορικών εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας από ελληνικές αρχές στην περίοδο πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (1913–1945),
-
Την αναγνώριση γενοκτονίας,
-
Την επιστροφή ακίνητης περιουσίας,
-
Το δικαίωμα επαναπατρισμού.
Το Διεθνές Δικαστήριο όμως, με βάση το Καταστατικό του και τη δικαιοδοτική του αρμοδιότητα, δεν εξέτασε ουσιαστικά την υπόθεση. Η απόφαση να απορριφθεί η προσφυγή και να αρχειοθετηθεί οριστικά στηρίζεται σε καθαρά νομικά grounds: τα γεγονότα που επικαλούνταν είχαν λάβει χώρα πριν από την έναρξη ισχύος των διεθνών κανόνων που το δικαστήριο δύναται να εφαρμόσει. Αυτό σημαίνει ότι η υπόθεση απλώς δεν υπάγεται στην αρμοδιότητα του συγκεκριμένου οργάνου — όχι επειδή η ιστορία ή τα μικροσυμφέροντα το υπαγορεύουν, αλλά επειδή η νομική βάση δεν υπάρχει.
Κράτος δικαίου και διεθνής δικαιοδοσία
Αυτή η εξέλιξη είναι ιδιαίτερα σημαντική για την Ελλάδα, μια χώρα που από τη Μεταπολίτευση και μετά έχει βασίσει τη διεθνή της παρουσία στον σεβασμό των κανόνων του διεθνούς δικαίου. Το γεγονός ότι ένα διεθνές νομικό όργανο, όπως το Δικαστήριο της Χάγης, ξεκαθαρίζει ότι δεν έχει την αρμοδιότητα να εκδικάσει ένα αίτημα επειδή αυτό βρίσκεται εκτός χρονικών ή νομικών πλαισίων, δείχνει τον σεβασμό στη νομοτυπική τάξη και στην αρχή της δικαιοσύνης αντί της επικοινωνίας ή της πολιτικής σκοπιμότητας.
Στην εποχή της αύξησης των εθνικισμών, των ιστορικών αμφισβητήσεων και των μονομερών ερμηνειών για το παρελθόν, η στάση αυτή του Δικαστηρίου λειτουργεί προστατευτικά για την ίδια τη νομοκρατία. Αν κάθε ιστορικό γεγονός μπορούσε να φέρει μια δικαστική αξίωση, χωρίς όρια ημερομηνιών ή νομικών πλαισίων, τότε η διεθνής δικαιοσύνη θα κατέληγε σε μια ατέρμονη έκδοση ιστορικών αποφάσεων, μακριά από την ίδια την έννοια της νομιμότητας.
Πολιτική και ιστορική πλευρά
Ωστόσο, αυτή η απόφαση δεν σημαίνει ότι η ιστορία πρέπει να λησμονηθεί, ούτε ότι η συλλογική μνήμη της περιοχής πρέπει να υποβαθμιστεί. Αντιθέτως, υπογραμμίζει τη σημασία της επίσημης ιστορικής έρευνας, της ανάληψης εκπαιδευτικών πρωτοβουλιών και της προώθησης της κατανόησης μέσα από θεσμούς που μπορούν να εξετάσουν τέτοιες διεκδικήσεις με σεβασμό στην επιστημονική αλήθεια.
Η Ελλάδα, ως κράτος μέλος του ΟΗΕ και μέλος του Συμβουλίου της Ευρώπης, έχει κάθε συμφέρον να στηρίζει την υπεράσπιση της ιστορικής αλήθειας με μελέτη, ερευνητική τεκμηρίωση και δημοκρατικό διάλογο, και όχι με προσφυγές σε δικαιοδοτικά όργανα που δεν έχουν τη νομική βάση να προστατεύσουν τέτοια αιτήματα.
Τι μένει για το μέλλον
Η απόφαση της Χάγης έχει και μια ευρύτερη σημασία για τον ίδιο τον τρόπο που διαχειριζόμαστε ιστορικά ζητήματα στο μέλλον:
-
Ο σεβασμός στους διεθνείς κανόνες πρέπει να παραμένει πρωτεύων,
-
Η δικαιοσύνη δεν μπορεί να υπηρετεί εκ του πονηρού πρόσκαιρα πολιτικά συμφέροντα,
-
Ο διάλογος και η αλήθεια είναι οι μόνες βάσεις που μπορούν να εξασφαλίσουν συνολική συμφιλίωση.
Σε μια εποχή όπου η παγκόσμια κοινότητα προσπαθεί να ενισχύσει την εμπιστοσύνη στη διεθνή δικαιοσύνη και να αποφύγει αποσχιστικές και μονομερείς λογικές, η απόφαση αυτή επιβεβαιώνει ότι το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης παραμένει δεσμευμένο στις αρχές του νόμου — όχι στις συναισθηματικές ή πολιτικές σκοπιμότητες.
إرسال تعليق