Ήταν 8 Φεβρουαρίου 2005.
Η τότε Πρόεδρος της Βουλής Άννα Ψαρούδα-Μπενάκη επισκέπτεται τον νεοεκλεγέντα Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κάρολο Παπούλια για να του ανακοινώσει επισήμως το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας.
Μια απολύτως θεσμική διαδικασία. Μόνο που μέσα στην προσφώνησή της ακούστηκαν ορισμένες φράσεις που, περισσότερο από είκοσι χρόνια αργότερα, εξακολουθούν να προκαλούν συζητήσεις.
Η επίσημη ιστοσελίδα της Βουλής των Ελλήνων διατηρεί ολόκληρο το κείμενο. Η τότε Πρόεδρος της Βουλής είπε ότι κατά την πενταετία Παπούλια:
«τα εθνικά σύνορα και ένα μέρος της εθνικής κυριαρχίας θα περιορισθούν»
και συνέδεσε αυτή την εξέλιξη με την ειρήνη, την ευημερία και την ασφάλεια στη διευρυμένη Ευρώπη.
Αλλά δεν σταμάτησε εκεί.
Μίλησε για μεταβολές στα δικαιώματα του ανθρώπου και του πολίτη, για εξουσίες πέραν των μέχρι τότε γνωστών και καθιερωμένων και προειδοποίησε ότι η Δημοκρατία θα αντιμετώπιζε προκλήσεις και ενδεχόμενες νέες μορφές διακυβέρνησης.
Τι ακριβώς γνώριζε η Μπενάκη;
Εδώ βρίσκεται το ερώτημα που επανέρχεται εδώ και δύο δεκαετίες.
Ήταν μια διορατική πολιτική και νομική εκτίμηση για την πορεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή γνώριζε προς τα πού είχε ήδη αποφασιστεί να κινηθεί η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση;
Δεν υπάρχει τεκμήριο που να αποδεικνύει ότι η Μπενάκη αποκάλυπτε κάποιο μυστικό σχέδιο. Και αυτό πρέπει να ειπωθεί καθαρά.
Υπάρχει όμως κάτι που επίσης δεν μπορεί να αμφισβητηθεί: οι συγκεκριμένες φράσεις ειπώθηκαν πραγματικά και επισήμως. Δεν αποτελούν κατασκευή του διαδικτύου ούτε μεταγενέστερη απόδοση λόγων στην πρώην Πρόεδρο της Βουλής. Βρίσκονται ακόμη και σήμερα καταγεγραμμένες στο επίσημο αρχείο του Ελληνικού Κοινοβουλίου.
Από το 2005 στα Μνημόνια
Πέντε χρόνια αργότερα, η Ελλάδα μπήκε στην εποχή των Μνημονίων.
Η οικονομική πολιτική της χώρας βρέθηκε υπό αυστηρή επιτήρηση και οι ελληνικές κυβερνήσεις ανέλαβαν δεσμεύσεις έναντι των ευρωπαϊκών θεσμών και των πιστωτών. Στη δημόσια και πολιτική συζήτηση κυριάρχησε τότε ακριβώς η έννοια της περιορισμένης εθνικής κυριαρχίας.
Ξαφνικά, η φράση του 2005 ακουγόταν πολύ διαφορετικά.
Δεν αποδεικνύει ότι η Μπενάκη «γνώριζε τα Μνημόνια». Αυτό θα ήταν ιστορικό άλμα χωρίς στοιχεία.
Δείχνει όμως πόσο καθαρά είχε περιγράψει ότι η άσκηση της εθνικής κυριαρχίας θα μεταβαλλόταν μέσα στο νέο ευρωπαϊκό περιβάλλον.
Και μετά ήρθαν οι αλλεπάλληλες κρίσεις
Ακολούθησαν η οικονομική κρίση, οι μεταναστευτικές κρίσεις, η πανδημία, οι περιορισμοί πρωτόγνωρης έκτασης για τις σύγχρονες ευρωπαϊκές κοινωνίες, η ενεργειακή κρίση και μια διαρκής μεταφορά περισσότερων αποφάσεων σε ευρωπαϊκό και υπερεθνικό επίπεδο.
Και τότε αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον ένα άλλο σημείο της ομιλίας.
Η Μπενάκη δεν είχε μιλήσει μόνο για κυριαρχία.
Είχε μιλήσει και για δικαιώματα του ανθρώπου και του πολίτη που θα υφίσταντο μεταβολές, καθώς και για μια Δημοκρατία που θα «δοκιμασθεί».
Προφητικό;
Ή απλώς η ψύχραιμη περιγραφή μιας πορείας που ήταν ήδη ορατή στους ανθρώπους που γνώριζαν από κοντά τις ευρωπαϊκές θεσμικές εξελίξεις;
Ακόμη και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προκάλεσαν ερωτήματα
Οι δηλώσεις δεν πέρασαν απαρατήρητες ούτε τότε.
Το 2005 κατατέθηκε γραπτή ερώτηση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ειδικά για τις δηλώσεις της Προέδρου της Ελληνικής Βουλής περί «μείωσης της εθνικής κυριαρχίας και των συνόρων της Ελλάδας λόγω της ευρωπαϊκής οικοδόμησης».
Το ίδιο το έγγραφο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου παραθέτει τη συγκεκριμένη φράση της Μπενάκη.
Άρα οι απορίες δεν γεννήθηκαν εκ των υστέρων από ανθρώπους που γνώριζαν τι συνέβη μετά το 2005.
Υπήρχαν ήδη από τότε.
«Προφητικά ή οργανωμένα;»
Είκοσι ένα χρόνια μετά, μπορούμε να ξανακούσουμε εκείνα τα λόγια έχοντας πλέον την εμπειρία όσων μεσολάβησαν.
Δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ως γεγονός ότι η Μπενάκη αποκάλυψε κάποιο προκαθορισμένο σχέδιο. Δεν υπάρχει απόδειξη γι' αυτό.
Μπορούμε όμως να θέσουμε ένα απολύτως θεμιτό ερώτημα:
Πώς μπόρεσε μια κορυφαία θεσμική παράγοντας της χώρας να περιγράψει ήδη από το 2005, με τόσο συγκεκριμένους όρους, ζητήματα που θα κυριαρχούσαν στην πολιτική ζωή της Ελλάδας και της Ευρώπης τα επόμενα είκοσι χρόνια;
Ίσως η απάντηση να είναι απλούστερη από τις θεωρίες που αναπτύχθηκαν αργότερα.
Το 2005 η ευρωπαϊκή Συνταγματική Συνθήκη, η μεταφορά αρμοδιοτήτων σε υπερεθνικό επίπεδο και η περαιτέρω ευρωπαϊκή ενοποίηση βρίσκονταν ήδη στο επίκεντρο της πολιτικής συζήτησης. Η ίδια η Μπενάκη το ανέφερε ρητά ακριβώς πριν μιλήσει για τον περιορισμό της κυριαρχίας.
Αυτό όμως δεν αφαιρεί τίποτε από τη δύναμη εκείνης της στιγμής.
Μια Πρόεδρος της Βουλής κοιτάζει τον νέο Πρόεδρο της Δημοκρατίας και του λέει ότι μέρος της εθνικής κυριαρχίας θα περιοριστεί, τα δικαιώματα θα μεταβληθούν και η Δημοκρατία θα δοκιμαστεί.
Και σήμερα, μετά από όλα όσα συνέβησαν, το ερώτημα παραμένει:
Ήταν μια εντυπωσιακά διορατική προειδοποίηση για όσα έρχονταν ή μια ψύχραιμη περιγραφή εξελίξεων που οι πολιτικές ηγεσίες γνώριζαν ήδη πολύ καλύτερα από τους πολίτες;
Προφητικά ή οργανωμένα;
Η απάντηση ανήκει στον αναγνώστη.
Θεόδωρος Χαρανίδης
إرسال تعليق