.png)
Από τις φλόγες και τις σφαγές στην προσφυγιά – Η Μικρασιατική Καταστροφή σημάδεψε οριστικά τον Ελληνισμό, αλλά οι πρόσφυγες ρίζωσαν ξανά και συνέβαλαν καθοριστικά στην αναγέννηση της Ελλάδας
Η 14η Σεπτεμβρίου αποτελεί ημέρα βαθιάς μνήμης για τον Ελληνισμό. Εκατόν τέσσερα χρόνια μετά την καταστροφή της Σμύρνης, οι εικόνες της φλεγόμενης πόλης, της προκυμαίας γεμάτης απελπισμένους ανθρώπους και του ξεριζωμού ενός ολόκληρου κόσμου εξακολουθούν να αποτελούν μία από τις τραγικότερες σελίδες της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Η Σμύρνη, μία από τις σημαντικότερες εστίες του Ελληνισμού στη Μικρά Ασία, παραδόθηκε στις φλόγες. Σφαγές, λεηλασίες, διώξεις και ένα τεράστιο ανθρώπινο κύμα κατευθύνθηκαν προς τη θάλασσα, αναζητώντας σωτηρία.
Χιλιάδες άνθρωποι συνωστίζονταν στην προκυμαία προσπαθώντας να επιβιβαστούν σε πλοία και να σωθούν, ενώ ξένα πολεμικά πλοία βρίσκονταν αγκυροβολημένα στον κόλπο. Η στάση των ξένων δυνάμεων εκείνες τις δραματικές ώρες έχει μείνει ως ένα από τα πλέον οδυνηρά κεφάλαια της καταστροφής.
Δεν ήταν ένας απλός «συνωστισμός». Ήταν άνθρωποι κυνηγημένοι που αγωνίζονταν να σώσουν τη ζωή τους.
Ένας Ελληνισμός τριών χιλιετιών ξεριζώθηκε
Η Μικρασιατική Καταστροφή δεν μπορεί να ιδωθεί αποκομμένη από όσα είχαν προηγηθεί.
Οι διωγμοί των χριστιανικών πληθυσμών είχαν αρχίσει ήδη από τα προηγούμενα χρόνια, με εκτοπίσεις, τάγματα εργασίας, βιαιοπραγίες και μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών. Η κορύφωση ήρθε το 1922 και η Συνθήκη της Λωζάννης και η υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών το 1923 επισφράγισαν το τέλος της μακραίωνης παρουσίας του ελληνικού στοιχείου σε μεγάλο μέρος της Μικράς Ασίας.
Ένας κόσμος που είχε δημιουργήσει πόλεις, κοινότητες, σχολεία, εκκλησίες, επιχειρήσεις και σπουδαία πνευματική παράδοση χάθηκε μέσα σε λίγα χρόνια.
Σμύρνη, Αϊβαλί, Μοσχονήσια, Κυδωνίες, Φιλαδέλφεια, Πέργαμος και τόσες άλλες εστίες του Μικρασιατικού Ελληνισμού μετατράπηκαν σε χαμένες, αλλά ποτέ λησμονημένες πατρίδες.
Η μνήμη των θυμάτων
Η 14η Σεπτεμβρίου έχει καθιερωθεί από την Ελληνική Πολιτεία ως Ημέρα Εθνικής Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας από το τουρκικό κράτος.
Η σημερινή ημέρα είναι πρωτίστως ημέρα μνήμης.
Μνήμης για όσους σκοτώθηκαν, για όσους χάθηκαν στους διωγμούς και στις πορείες, για τις γυναίκες και τα παιδιά που υπέστησαν τη βία, για τους κληρικούς που μαρτύρησαν και για εκείνους που εγκατέλειψαν μέσα σε λίγες ώρες τα σπίτια και τις περιουσίες μιας ολόκληρης ζωής.
Είναι όμως και ημέρα περισυλλογής για τα λάθη που προηγήθηκαν της εθνικής τραγωδίας.
Ο Εθνικός Διχασμός είχε ήδη πληγώσει βαθιά την Ελλάδα. Και η ιστορία του 1922 υπενθυμίζει με τον σκληρότερο τρόπο πόσο καταστροφική μπορεί να αποδειχθεί για ένα έθνος η εσωτερική διάσπαση στις κρισιμότερες στιγμές του.
Από τον ξεριζωμό στη δημιουργία
Η ιστορία, ωστόσο, δεν τελείωσε στις φλόγες της Σμύρνης.
Οι πρόσφυγες έφτασαν στην Ελλάδα έχοντας πολλές φορές μαζί τους ελάχιστα πράγματα: μια εικόνα, ένα οικογενειακό κειμήλιο, ένα ιερό σκεύος, λίγα ρούχα και κυρίως τις μνήμες τους.
Εγκαταστάθηκαν σε ολόκληρη τη χώρα και ιδιαίτερα στη Μακεδονία και τη Θράκη, δημιουργώντας νέους οικισμούς και δίνοντας ζωή σε ολόκληρες περιοχές.
Νέα Σμύρνη, Νέα Ιωνία, Νέα Φιλαδέλφεια, Νέα Μουδανιά, Νέα Τρίγλια και δεκάδες ακόμη ονομασίες έγιναν οι γεωγραφικοί φορείς μιας μνήμης που οι πρόσφυγες αρνήθηκαν να εγκαταλείψουν.
Στη Μακεδονία, η παρουσία των Μικρασιατών, των Ποντίων και των Ανατολικοθρακιωτών αποδείχθηκε καθοριστική.
Παρά τη φτώχεια, τις δυσκολίες και τις σκληρές συνθήκες εγκατάστασης, εργάστηκαν, δημιούργησαν και πρόκοψαν. Μαζί με τους γηγενείς πληθυσμούς συνέβαλαν αποφασιστικά στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της Βόρειας Ελλάδας.
Έφεραν μαζί τους γνώσεις στο εμπόριο και τη γεωργία, τέχνες, μουσικές, γεύσεις, έθιμα, πνευματική παράδοση και βαθιά ορθόδοξη πίστη.
Δεν ήρθαν μόνο για να επιβιώσουν.
Ήρθαν και ξαναδημιούργησαν.
Οι εικόνες και τα ιερά κειμήλια της πατρίδας
Ιδιαίτερη θέση στην προσφυγική μνήμη έχουν όσα οι ξεριζωμένοι κατόρθωσαν να διασώσουν από τις εκκλησίες και τα μοναστήρια τους.
Ιερές εικόνες, λείψανα Αγίων, εκκλησιαστικά σκεύη και οικογενειακά κειμήλια πέρασαν το Αιγαίο μαζί με τους πρόσφυγες και τοποθετήθηκαν στους νέους ναούς που έχτισαν στη νέα τους πατρίδα.
Για τους ανθρώπους αυτούς δεν αποτελούσαν απλώς αντικείμενα.
Ήταν κομμάτια της πατρίδας που άφησαν πίσω τους.
Και έναν αιώνα αργότερα εξακολουθούν να αποτελούν ζωντανή σύνδεση των απογόνων τους με τη Μικρά Ασία, τον Πόντο και την Ανατολική Θράκη.
Μνήμη χωρίς εκδίκηση – Ιστορία χωρίς λήθη
Η διατήρηση της ιστορικής μνήμης δεν σημαίνει καλλιέργεια μίσους απέναντι στους σημερινούς λαούς.
Σημαίνει όμως ότι τα γεγονότα δεν πρέπει να αποσιωπώνται, να εξωραΐζονται ή να παραδίδονται στη λήθη.
Δεν ζητούμε εκδίκηση. Ζητούμε ιστορική μνήμη, αναγνώριση και σεβασμό στα θύματα.
Γιατί η συμφιλίωση μεταξύ των λαών δεν μπορεί να οικοδομηθεί πάνω στη λήθη. Μπορεί να οικοδομηθεί μόνο πάνω στη γνώση, στην αλήθεια και στην αποδοχή των τραγικών γεγονότων του παρελθόντος.
104 χρόνια μετά, η μνήμη παραμένει ζωντανή
Οι άνθρωποι της πρώτης προσφυγικής γενιάς έφυγαν σταδιακά από τη ζωή.
Άφησαν όμως πίσω τους παιδιά, εγγόνια και δισέγγονα. Άφησαν συλλόγους, εκκλησίες, παραδόσεις, τραγούδια, αφηγήσεις και οικογενειακές ιστορίες.
Και κυρίως άφησαν μία εντολή:
Να μη χαθεί η μνήμη.
Η ιστορία των Ελλήνων της Μικράς Ασίας, του Πόντου και της Ανατολικής Θράκης δεν βρίσκεται μόνο στα ιστορικά βιβλία.
Βρίσκεται μέσα στις οικογένειες, στα χωριά και στις πόλεις που δημιούργησαν οι πρόσφυγες, στις εικόνες που έφεραν μαζί τους και στις παραδόσεις που διατήρησαν.
104 χρόνια μετά τη Σμύρνη, θυμόμαστε.
Τιμούμε εκείνους που χάθηκαν.
Τιμούμε εκείνους που ξεριζώθηκαν αλλά βρήκαν τη δύναμη να ξεκινήσουν ξανά.
Και κρατάμε ζωντανή την ιστορική μνήμη, ώστε οι επόμενες γενιές να γνωρίζουν.
Δεν ξεχνούμε τον Ελληνισμό της Ανατολής.
Δεν ξεχνούμε τη Σμύρνη.
Δεν ξεχνούμε τις χαμένες πατρίδες.
Αιωνία η μνήμη των θυμάτων.
Δημοσίευση σχολίου