71 χρόνια από τα Σεπτεμβριανά – Το οργανωμένο πογκρόμ που αποτέλεσε καθοριστικό πλήγμα για τη Ρωμιοσύνη της Πόλης
Εβδομήντα ένα χρόνια συμπληρώνονται από τη νύχτα της 6ης προς 7η Σεπτεμβρίου 1955, όταν οι ελληνικές συνοικίες της Κωνσταντινούπολης παραδόθηκαν στη βία και την καταστροφή.
Τα Σεπτεμβριανά έμειναν στην ιστορική μνήμη ως μία από τις σκοτεινότερες σελίδες του Ελληνισμού της Κωνσταντινούπολης. Έχουν χαρακτηριστεί ως η ελληνική «Νύχτα των Κρυστάλλων», ακόμη και ως η «Τρίτη Άλωση» της Πόλης, εξαιτίας της έκτασης των καταστροφών και κυρίως των συνεπειών τους για μια κοινότητα με παρουσία αιώνων στην Κωνσταντινούπολη.
Η προβοκάτσια στη Θεσσαλονίκη
Η αφορμή δόθηκε από την έκρηξη που σημειώθηκε στο τουρκικό προξενικό συγκρότημα στη Θεσσαλονίκη, όπου βρίσκεται το σπίτι στο οποίο, σύμφωνα με την τουρκική παράδοση, γεννήθηκε ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ.
Η είδηση παρουσιάστηκε στην Τουρκία ως ελληνική επίθεση και αξιοποιήθηκε για την πρόκληση μαζικής οργής.
Όσα ακολούθησαν, όμως, κάθε άλλο παρά έμοιαζαν με αυθόρμητο ξέσπασμα.
Τη νύχτα της 6ης Σεπτεμβρίου, οργανωμένες ομάδες ξεχύθηκαν στους δρόμους της Κωνσταντινούπολης. Οι επιθέσεις επικεντρώθηκαν πρωτίστως στην ελληνική κοινότητα, ενώ στοχοποιήθηκαν επίσης Αρμένιοι και Εβραίοι.
Οι δράστες γνώριζαν πού θα κατευθυνθούν. Ελληνικά σπίτια, καταστήματα, επιχειρήσεις, σχολεία, εκκλησίες και κοιμητήρια βρέθηκαν στο στόχαστρο.
Το πογκρόμ συνδέθηκε άμεσα με το πολιτικό κλίμα που είχε δημιουργήσει η κυβέρνηση του Αντνάν Μεντερές, σε μια περίοδο κατά την οποία το Κυπριακό όξυνε δραματικά τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Το Πέραν παραδόθηκε στην καταστροφή
Στο Πέραν, μία από τις περιοχές με έντονη παρουσία του ελληνικού στοιχείου, οι εικόνες ήταν εφιαλτικές.
Βιτρίνες διαλύθηκαν, εμπορεύματα λεηλατήθηκαν και πετάχτηκαν στους δρόμους, σπίτια παραβιάστηκαν και περιουσίες που είχαν δημιουργηθεί με κόπο πολλών γενεών καταστράφηκαν μέσα σε λίγες ώρες.
Οι καταστροφές δεν περιορίστηκαν στις περιουσίες.
Ελληνορθόδοξοι ναοί λεηλατήθηκαν και βεβηλώθηκαν, ενώ ακόμη και κοιμητήρια έγιναν στόχος. Καταγράφηκαν επιθέσεις εναντίον κληρικών, ξυλοδαρμοί, φόνοι και σεξουαλική βία.
Ο ακριβής ανθρώπινος απολογισμός παραμένει αντικείμενο διαφορετικών ιστορικών καταγραφών. Οι εκτιμήσεις για τους νεκρούς διαφέρουν, ενώ ο πραγματικός αριθμός των γυναικών που υπέστησαν σεξουαλική βία δεν κατέστη δυνατό να προσδιοριστεί.
Εκείνο που δεν αμφισβητείται είναι η τεράστια έκταση της καταστροφής.
Χιλιάδες ελληνικές ιδιοκτησίες και επιχειρήσεις υπέστησαν ζημιές ή καταστράφηκαν και ένα μεγάλο μέρος της εκκλησιαστικής και κοινοτικής παρουσίας των Ρωμιών δέχθηκε βαρύτατο πλήγμα.
Το χτύπημα από το οποίο η Ρωμιοσύνη δεν ανέκαμψε ποτέ
Τα Σεπτεμβριανά δεν ήταν απλώς μία νύχτα βίας.
Υπήρξαν ένας από τους καθοριστικούς σταθμούς στη δραματική συρρίκνωση του Ελληνισμού της Κωνσταντινούπολης.
Ο φόβος και η ανασφάλεια που ακολούθησαν επιτάχυναν την αποχώρηση Ελλήνων από την Πόλη. Τα επόμενα χρόνια νέες πολιτικές πιέσεις, με κορυφαίο σταθμό τις απελάσεις του 1964, έκαναν την κατάσταση ακόμη δυσκολότερη.
Μια κοινότητα δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων, με σχολεία, εκκλησίες, επιχειρήσεις, συλλόγους και καθοριστική παρουσία στην οικονομική και πολιτιστική ζωή της Κωνσταντινούπολης, οδηγήθηκε σταδιακά στη σημερινή της δραματική συρρίκνωση.
Γι' αυτό και η 6η Σεπτεμβρίου 1955 δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ένα απομονωμένο επεισόδιο του παρελθόντος.
Ήταν σημείο καμπής στην ιστορία της Ρωμιοσύνης της Πόλης.
Δημήτρης Καλούμενος: Ο άνθρωπος που φωτογράφισε το πογκρόμ
Ανάμεσά τους ο Ρωμιός δημοσιογράφος και φωτογράφος Δημήτρης Καλούμενος.
Με τη φωτογραφική του μηχανή κατέγραψε τις καταστροφές, τις λεηλατημένες εκκλησίες και τις πληγές που άφησε πίσω του το πογκρόμ.
Οι φωτογραφίες του αποτέλεσαν πολύτιμα ιστορικά τεκμήρια και βοήθησαν ώστε οι εικόνες της καταστροφής να γίνουν γνωστές έξω από τα σύνορα της Τουρκίας.
Την τραγωδία κατέγραψε επίσης ο σπουδαίος φωτογράφος της Κωνσταντινούπολης Ara Güler, αφήνοντας μοναδικά στιγμιότυπα της επόμενης ημέρας.
Ανάμεσά τους και η συγκλονιστική εικόνα από τη Στοά Χατζόπουλο, όπου το πρωινό μετά το πογκρόμ αποκαλύπτει το μέγεθος της καταστροφής: ένας εμπορικός κόσμος που μέχρι λίγες ώρες νωρίτερα έσφυζε από ζωή βρίσκεται διαλυμένος.
71 χρόνια μετά, η μνήμη παραμένει
Τα Σεπτεμβριανά δεν αφορούν μόνο όσους τα έζησαν.
Αποτελούν κομμάτι της ιστορίας του Ελληνισμού της Κωνσταντινούπολης και μια υπενθύμιση του πόσο γρήγορα η οργανωμένη καλλιέργεια του εθνικού μίσους μπορεί να μετατραπεί σε μαζική βία.
6 και 7 Σεπτεμβρίου 1955.
Μια νύχτα που άλλαξε για πάντα την πορεία της Ρωμιοσύνης στην Κωνσταντινούπολη.
Εβδομήντα ένα χρόνια αργότερα, οι φωτογραφίες των κατεστραμμένων ελληνικών καταστημάτων, των βεβηλωμένων εκκλησιών και των ανθρώπων που αντίκρισαν μέσα σε λίγες ώρες τη ζωή τους διαλυμένη εξακολουθούν να αποτελούν αδιάψευστους μάρτυρες εκείνων των γεγονότων.
Γιατί υπάρχουν ιστορικές πληγές που δεν υπηρετούνται με τη λήθη. Υπηρετούνται με τη γνώση, την τεκμηρίωση και τη μνήμη.
Δημοσίευση σχολίου