pellain

Πολυτεχνείο 1973 – Κύπρος 1974: Τα γεγονότα, οι ανατροπές και οι ευθύνες που πρέπει να εξεταστούν


Από την προεδρία Παπαδόπουλου και την αμφιλεγόμενη στάση του ΚΚΕ μέχρι την ανατροπή της 25ης Νοεμβρίου και την κυπριακή τραγωδία. Μια ιστορική αναδρομή με ερωτήματα που εξακολουθούν να προκαλούν αντιπαραθέσεις.

Το δημοψήφισμα του 1973 και η προεδρία Παπαδόπουλου

Στις 29 Ιουλίου 1973 πραγματοποιήθηκε δημοψήφισμα για την κατάργηση της μοναρχίας και την εγκαθίδρυση Προεδρικής Δημοκρατίας, με τον Γεώργιο Παπαδόπουλο να αναλαμβάνει την Προεδρία.

Το επίσημα ανακοινωθέν ποσοστό υπέρ της πρότασης ήταν 78,4%. Η ψηφοφορία διεξήχθη υπό το καθεστώς της 21ης Απριλίου.

Ακολούθησε ο σχηματισμός κυβέρνησης υπό τον Σπύρο Μαρκεζίνη και η εξαγγελία μετάβασης σε κοινοβουλευτικές εκλογές.

Η προσπάθεια αυτή διακόπηκε απότομα μετά τα γεγονότα του Πολυτεχνείου και το στρατιωτικό πραξικόπημα του Δημητρίου Ιωαννίδη.(;)

Το Πολυτεχνείο και η «Πανσπουδαστική Νο 8»

Η κατάληψη του Πολυτεχνείου ξεκίνησε στις 14 Νοεμβρίου 1973 και κορυφώθηκε με τη στρατιωτική επέμβαση τα ξημερώματα της 17ης Νοεμβρίου.

Η καταστολή είχε νεκρούς και τραυματίες. Οι τεκμηριωμένοι θάνατοι σημειώθηκαν κυρίως στους δρόμους της Αθήνας, ενώ δεν έχει τεκμηριωθεί θάνατος από την πτώση της πύλης του ιδρύματος.

Ιδιαίτερο ιστορικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η στάση οργανωμένων δυνάμεων της κομμουνιστικής Αριστεράς κατά την έναρξη της κατάληψης.

Η Αντι-ΕΦΕΕ, φοιτητική οργάνωση συνδεδεμένη με το ΚΚΕ, αντιμετώπισε αρχικά με επιφυλακτικότητα την κατάληψη. Ακόμη μεγαλύτερη αντιπαράθεση προκάλεσε το φύλλο 8 της «Πανσπουδαστικής», που κυκλοφόρησε μετά τα γεγονότα.

Στο συγκεκριμένο έντυπο δημοσιεύθηκε καταγγελία για 350 υποτιθέμενους προβοκάτορες της ΚΥΠ, οι οποίοι παρουσιάζονταν ως συνδεόμενοι με σχέδια του καθεστώτος και της CIA.

Η δημοσίευση αυτή αποτελεί υπαρκτό ιστορικό ντοκουμέντο και αποκαλύπτει τις έντονες αντιθέσεις που υπήρχαν στο εσωτερικό του αντιδικτατορικού κινήματος. Η γνησιότητα της ανακοίνωσης που αποδιδόταν στη Συντονιστική Επιτροπή έχει επίσης αμφισβητηθεί.

Είναι συνεπώς ιστορικά αναγκαίο να εξετάζεται και η αρχική στάση του ΚΚΕ, αντί να παρουσιάζεται εκ των υστέρων μια ενιαία εικόνα για όλες τις πολιτικές οργανώσεις.

Η ανατροπή του Παπαδόπουλου από τον Ιωαννίδη

Στις 25 Νοεμβρίου 1973, ο Δημήτριος Ιωαννίδης ανέτρεψε τον Γεώργιο Παπαδόπουλο, τερματίζοντας την προσπάθεια πολιτικής μετάβασης μέσω της κυβέρνησης Μαρκεζίνη.

Η διάκριση αυτή έχει καθοριστική σημασία για τα γεγονότα που ακολούθησαν.

Ο Παπαδόπουλος δεν κυβερνούσε κατά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, τον Ιούλιο και τον Αύγουστο του 1974. Η εξουσία βρισκόταν πλέον στα χέρια του καθεστώτος Ιωαννίδη.


Αττίλας Ι: Η αντίσταση στην τουρκική εισβολή

Στις 15 Ιουλίου 1974 εκδηλώθηκε το πραξικόπημα εναντίον του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, με καθοριστική παρέμβαση του καθεστώτος Ιωαννίδη.

Πέντε ημέρες αργότερα, στις 20 Ιουλίου, η Τουρκία εξαπέλυσε την πρώτη φάση της εισβολής.

Οι δυνάμεις της Εθνικής Φρουράς και της ΕΛΔΥΚ προέβαλαν αντίσταση, με σημαντικές πράξεις αυτοθυσίας και ηρωισμού.

Παρά τις επιτυχίες των Ελλήνων και Ελληνοκυπρίων μαχητών σε επιμέρους συγκρούσεις, οι τουρκικές δυνάμεις κατάφεραν να δημιουργήσουν και να διατηρήσουν μικρό προγεφύρωμα στην Κύπρο το οποίο θα έπρεπε να αντιμετωπιστεί άμεσα και να αποκλειστουν οι Τούρκοι.

Η στρατιωτική αντίσταση των υπερασπιστών του νησιού δεν πρέπει να υποτιμάται. Ούτε όμως πρέπει να συγχέεται με την αποτελεσματικότητα των αποφάσεων της στρατιωτικής ηγεσίας στην Αθήνα.

Αττίλας ΙΙ: Η κυβέρνηση Καραμανλή και τα αναπάντητα ερωτήματα

Στις 24 Ιουλίου 1974, μετά την κατάρρευση της δικτατορίας, ανέλαβε την πρωθυπουργία ο Κωνσταντίνος Καραμανλής.

Στις 14 Αυγούστου, ενώ η νέα κυβέρνηση βρισκόταν ήδη στην εξουσία, η Τουρκία εξαπέλυσε τον Αττίλα ΙΙ.

Η δεύτερη φάση της εισβολής ολοκληρώθηκε με την κατοχή περίπου του 37% του κυπριακού εδάφους.

Η κυβέρνηση Καραμανλή επέλεξε να μην προχωρήσει σε γενικευμένη στρατιωτική αναμέτρηση με την Τουρκία. Η επιλογή αυτή εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο ιστορικής και πολιτικής κριτικής.

Γιατί δεν κατέστη δυνατή η αποτελεσματική στρατιωτική ενίσχυση της Κύπρου; Ποιες δυνατότητες υπήρχαν και ποιες αποφάσεις ελήφθησαν; Εξαντλήθηκαν πράγματι όλα τα διαθέσιμα μέσα αποτροπής της δεύτερης τουρκικής επίθεσης;

Πρόκειται για ερωτήματα που δεν μπορούν να παραμερίζονται με γενικές αναφορές στις δυσκολίες της εποχής.

Η πολιτική και στρατιωτική ευθύνη της κυβέρνησης Καραμανλή για τους δικούς της χειρισμούς πρέπει να εξετάζεται με την ίδια αυστηρότητα που εξετάζονται οι ευθύνες του καθεστώτος Ιωαννίδη.

Ο ρόλος του Μακαρίου και η ιστορική αποτίμηση

Ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος υπήρξε επίσης καθοριστικός πρωταγωνιστής του Κυπριακού.

Οι επιλογές του, οι σχέσεις του με την Αθήνα και οι πολιτικοί χειρισμοί του πριν και μετά το πραξικόπημα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ιστορικής έρευνας.


Η ιστορία δεν πρέπει να γράφεται επιλεκτικά

Η περίοδος 1973–1974 δεν μπορεί να ερμηνευθεί μέσα από απλουστευτικά πολιτικά σχήματα.

Η προεδρία Παπαδόπουλου, η στάση των κομμουνιστικών οργανώσεων απέναντι στο Πολυτεχνείο, το πραξικόπημα Ιωαννίδη, η αντίσταση των Ελλήνων μαχητών στην Κύπρο και οι χειρισμοί της κυβέρνησης Καραμανλή αποτελούν διαφορετικές πτυχές μιας σύνθετης ιστορικής περιόδου.

Η ιστορική έρευνα οφείλει να εξετάζει όλους τους πρωταγωνιστές με τα ίδια κριτήρια, χωρίς πολιτικές ασυλίες, αλλά και χωρίς αυθαίρετες απαλλαγές ή καταδίκες.

Η μνήμη του Ελληνισμού και ιδιαίτερα των ανθρώπων που πολέμησαν και θυσιάστηκαν στην Κύπρο αξίζει κάτι περισσότερο από μια επιλεκτική αφήγηση της ιστορίας.


newsroom

pellain.com

Post a Comment

أحدث أقدم