pellain

Το άλλο Πολυτεχνείο: Η ιστορία που δεν χωρά στις κομματικές αφηγήσεις


Το ΚΚΕ, το ΕΑΜ, η Μακεδονία και οι δολοφονημένοι καθηγητές και φοιτητές που δεν πρέπει να ξεχαστούν.

Κάθε χρόνο, όταν πλησιάζει η επέτειος του Πολυτεχνείου, επανέρχονται οι γνωστές αφηγήσεις, τα συνθήματα και οι πολιτικές αντιπαραθέσεις. Υπάρχει όμως ένα άλλο Πολυτεχνείο, εκείνο της γερμανικής Κατοχής, για το οποίο γνωρίζουμε πολύ λιγότερα. Και υπάρχουν γεγονότα που δεν ταιριάζουν εύκολα στην εικόνα που καλλιεργήθηκε μεταπολεμικά για το ΚΚΕ, το ΕΑΜ και την Εθνική Αντίσταση.

Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι από την αρχή. Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει τη συμμετοχή χιλιάδων αγωνιστών στον αγώνα εναντίον των κατακτητών. Άνθρωποι βασανίστηκαν, φυλακίστηκαν και εκτελέστηκαν για την ελευθερία της πατρίδας. Η θυσία τους είναι ιστορικό γεγονός και αξίζει σεβασμό.

Από αυτό το σημείο, όμως, μέχρι την παρουσίαση του ΚΚΕ ως αποκλειστικού εκφραστή της Εθνικής Αντίστασης υπάρχει μεγάλη απόσταση.

Το ΚΚΕ δεν ήταν μια πατριωτική οργάνωση που δημιουργήθηκε για να αντιμετωπίσει τους Γερμανούς. Ήταν ένα κομμουνιστικό κόμμα με συγκεκριμένη ιδεολογία, διεθνείς δεσμούς και πολιτικούς στόχους που υπήρχαν πολύ πριν από την Κατοχή και συνεχίστηκαν μετά την απελευθέρωση.

Και εδώ αρχίζουν τα ερωτήματα που συχνά παραμερίζονται.

Ας θυμηθούμε το Μακεδονικό Ζήτημα. Το 1924, ακολουθώντας τη γραμμή της Κομμουνιστικής Διεθνούς, το ΚΚΕ υιοθέτησε τη θέση για «ενιαία και ανεξάρτητη Μακεδονία και Θράκη». Μια πολιτική επιλογή που αμφισβητούσε τα ελληνικά σύνορα και έθετε ζήτημα για την εδαφική ακεραιότητα της χώρας.

Δεν πρόκειται για κάποια αντικομμουνιστική επινόηση. Πρόκειται για καταγεγραμμένη απόφαση του ίδιου του κόμματος.

Βεβαίως, η θέση αυτή εγκαταλείφθηκε το 1935. Ωστόσο, το 1949, μέσα στις δραματικές συνθήκες του Εμφυλίου, το ΚΚΕ επανήλθε στο ζήτημα της αυτοδιάθεσης υποτηθέμενου σλαβομακεδονικού πληθυσμού.

Αυτές οι αποφάσεις αποκαλύπτουν, πόσο βαθιά επηρέαζαν την πολιτική της κομμουνιστικής ηγεσίας οι διεθνιστικές επιδιώξεις και οι συσχετισμοί του κομμουνιστικού κινήματος.

Και ακριβώς γι' αυτό δεν πρέπει να συγχέουμε τον απλό Έλληνα που πήρε το όπλο για να διώξει τον κατακτητή με την πολιτική στρατηγική της ηγεσίας του ΚΚΕ.

Ο πρώτος μπορούσε να αγωνίζεται αποκλειστικά για την πατρίδα του. Η δεύτερη είχε και έναν ευρύτερο ιδεολογικό ορίζοντα, που περιλάμβανε την επιδίωξη μιας διαφορετικής πολιτικής και κοινωνικής εξουσίας.

Αυτή η διάκριση είναι ουσιαστική για να κατανοήσουμε όσα ακολούθησαν.

Ας έρθουμε, όμως, στο Πολυτεχνείο της Κατοχής.

Πόσοι γνωρίζουν ότι μέσα στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο υπήρχαν οργανωμένες φοιτητικές δυνάμεις που δεν ανήκαν στο ΕΑΜ; Πόσοι γνωρίζουν ότι οι πολιτικές αντιπαραθέσεις ανάμεσα στις φοιτητικές οργανώσεις ήταν έντονες;

Υπάρχει μάλιστα ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον στοιχείο από τα ίδια τα αρχεία του ιδρύματος.

Στα πρακτικά της Συγκλήτου της 2ας Φεβρουαρίου 1944, ο προπρύτανης Ιωάννης Θεοφανόπουλος ανέφερε ότι οι φοιτητικές εκλογές είχαν αναδείξει μεγάλη πλειοψηφία εθνικοφρόνων σπουδαστών.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι φοιτητές ήταν αντικομμουνιστές ούτε ότι οι ΕΑΜικές οργανώσεις δεν είχαν σημαντική παρουσία. Σημαίνει, όμως, ότι το Πολυτεχνείο της Κατοχής δεν ήταν ένα πολιτικά ομοιογενές ίδρυμα, όπως θα μπορούσε κανείς να συμπεράνει από μια μονοδιάστατη αφήγηση της ιστορίας του.

Υπήρχαν διαφορετικές αντιλήψεις, διαφορετικές οργανώσεις και διαφορετικές πολιτικές επιλογές.

Και υπήρχαν νεκροί.

Όχι μόνο από τις δυνάμεις Κατοχής.

Στις εμφύλιες συγκρούσεις που ακολούθησαν, καθηγητές και φοιτητές του Πολυτεχνείου έχασαν τη ζωή τους από ενέργειες ελληνικών ένοπλων κομμουνιστικών οργανώσεων. Ιστορικά δημοσιεύματα αναφέρονται σε εκτελέσεις που αποδίδονται σε δυνάμεις του ΕΛΑΣ, μεταξύ των θυμάτων των οποίων περιλαμβάνονται πρόσωπα συνδεδεμένα με το ίδρυμα.

Αυτή η πλευρά της ιστορίας αξίζει να ερευνηθεί μέχρι τέλους. Με ονόματα, έγγραφα, μαρτυρίες και συγκεκριμένα γεγονότα. Όχι με γενικόλογες καταγγελίες, αλλά με την ίδια αυστηρότητα που απαιτούμε όταν εξετάζουμε τα εγκλήματα των κατακτητών και των συνεργατών τους.

Και εδώ προκύπτει το ζήτημα της μνημειακής στήλης του Πολυτεχνείου.

Στον χώρο του ιδρύματος υπάρχει στήλη με τα ονόματα 18 φοιτητών που έχασαν τη ζωή τους κατά την Κατοχή. Η μνήμη τους ασφαλώς αξίζει σεβασμό εφοσον ο αγώνας τους ήταν υπέρ πατρίδος!

Θεωρώ, όμως, ότι πρέπει να τεθεί ένα απλό και συγκεκριμένο ερώτημα: Με ποια κριτήρια αποφασίζεται ποιοι θα τιμώνται σε έναν χώρο που ανήκει στην ιστορία ενός πανεπιστημιακού ιδρύματος;

Η αυτονόητη θέση είναι ξεκάθαρη.

Σε μια στήλη αφιερωμένη στους νεκρούς του Πολυτεχνείου πρέπει να περιλαμβάνονται όσοι αποδεδειγμένα υπήρξαν φοιτητές ή καθηγητές του. Αν υπάρχουν πρόσωπα χωρίς αυτή την ιδιότητα, η μνήμη τους μπορεί να τιμάται σε άλλο κατάλληλο χώρο. Δεν γνωρίζουμε, όμως, χωρίς ονομαστικό έλεγχο, αν αυτό συμβαίνει στη σημερινή στήλη.

Εξίσου σημαντικό είναι να διαχωρίζεται η πραγματική αντιστασιακή δράση από την απλή κομματική ιδιότητα. Το γεγονός ότι κάποιος ήταν κομμουνιστής δεν τον καθιστά αυτομάτως αγωνιστή της Εθνικής Αντίστασης. Όπως, αντίστοιχα, το γεγονός ότι κάποιος ήταν αντικομμουνιστής δεν τον καθιστά αυτομάτως πατριώτη ή αντιστασιακό.

Η ιστορία κρίνεται από τις πράξεις.

Και αν πράγματι θέλουμε μια πλήρη ιστορική μνήμη του Πολυτεχνείου, τότε δεν μπορούμε να παραβλέπουμε τους καθηγητές και φοιτητές του που δολοφονήθηκαν κατά τις συγκρούσεις με τον ΕΛΑΣ και τους κομμουνιστές.

Γιατί να μη μνημονεύονται και αυτοί; Γιατί να μη γνωρίζουν οι σημερινοί φοιτητές ποιοι ήταν, πώς έζησαν και κάτω από ποιες συνθήκες έχασαν τη ζωή τους;

Η αναγνώρισή τους δεν αφαιρεί τίποτε από τη θυσία των αντιστασιακών φοιτητών. Αντιθέτως, συμπληρώνει την ιστορική εικόνα.

Είναι καιρός να αντιμετωπίσουμε το παρελθόν χωρίς την ανάγκη να κατασκευάζουμε αγίους και δαίμονες ανάλογα με την πολιτική μας τοποθέτηση.

Το ΚΚΕ και το ΕΑΜ είχαν συγκεκριμένες πολιτικές επιδιώξεις, αντιφάσεις και ευθύνες.

Το ίδιο ισχύει και για τις άλλες πολιτικές και αντιστασιακές οργανώσεις της εποχής.

Δεν χρειάζεται να αποδεχθούμε την κομματική ερμηνεία της ιστορίας για να τιμήσουμε έναν νεκρό. Ούτε χρειάζεται να αρνηθούμε την πραγματική προσφορά ενός αντιστασιακού επειδή διαφωνούμε με την ιδεολογία του.

Αυτό που χρειάζεται είναι να διαχωρίσουμε, επιτέλους, την Εθνική Αντίσταση από την κομματική της εκμετάλλευση.

Το Πολυτεχνείο δεν ήταν και δεν είναι ιδιοκτησία κανενός κόμματος. Οι νεκροί του δεν μπορούν να χωρίζονται σε άξιους και ανάξιους μνήμης ανάλογα με τις πολιτικές τους πεποιθήσεις.

Και η ιστορία της Μακεδονίας, όπως και η ιστορία ολόκληρης της Ελλάδας, δεν μπορεί να αποσιωπά τις αποφάσεις που αμφισβήτησαν την εθνική της ακεραιότητα.

Αν θέλουμε πραγματικά να τιμούμε την ιστορία, οφείλουμε πρώτα να τη γνωρίζουμε ολόκληρη.

Γιατί η αλήθεια στην Ελλάδα εξακολουθεί να είναι «ακριβή». Και συχνά το μεγαλύτερο τίμημα το πληρώνουν εκείνοι που δεν μπορούν πια να μιλήσουν.


newsroom

pellain.com

Post a Comment

أحدث أقدم