Μια φωτογραφία από το 1942, που κυκλοφορεί ευρέως τα τελευταία χρόνια, παρουσιάζει τον Τσάρο Βόρις Γ΄ κατά την επίσκεψή του σε κατεχόμενη περιοχή των Σκοπίων.
Η συνοδευτική λεζάντα αναφέρει:
«Ο Τσάρος Βόρις κατά την επίσκεψή του στη Μακεδονία, το 1942. Ο Κότσο Ράτσιν σηκώνει τον τσάρο στα χέρια.»
Πρόκειται όμως για μια διατύπωση που εγείρει σοβαρά ερωτήματα. Πρώτον, η ταυτοποίηση του προσώπου ως Κότσο Ράτσιν δεν επιβεβαιώνεται από αξιόπιστες ιστορικές πηγές και θεωρείται από πολλούς αμφισβητούμενη. Δεύτερον, η ίδια η εικόνα εντάσσεται σε ένα πολύ συγκεκριμένο ιστορικό πλαίσιο, που συχνά αποσιωπάται.
Το 1942, η περιοχή δεν βρισκόταν σε κανονικές συνθήκες, αλλά υπό βουλγαρική κατοχή. Ο Τσάρος Βόρις Γ΄, Βούλγαρος μονάρχης και ηγέτης μιας χώρας που ήταν σύμμαχος της ναζιστικής Γερμανίας, πραγματοποιούσε επισκέψεις με σαφή πολιτικό και προπαγανδιστικό χαρακτήρα. Οι εικόνες αυτές χρησιμοποιούνταν για να παρουσιαστούν οι κατεχόμενες περιοχές ως «απελευθερωμένες».
Η ουσία, όμως, δεν αλλάζει. Η ιστορική Μακεδονία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του ελληνικού κόσμου από την αρχαιότητα, ενώ οι πληθυσμοί που εγκαταστάθηκαν αργότερα στην ευρύτερη περιοχή διαμορφώθηκαν μέσα από διαφορετικές ιστορικές διαδρομές.
Η συγκεκριμένη φωτογραφία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς μια εικόνα μπορεί να χρησιμοποιηθεί αποκομμένη από το πραγματικό της πλαίσιο. Μια αμφισβητούμενη λεζάντα, μια αυθαίρετη ταυτοποίηση και μια εποχή κατοχής αρκούν για να δημιουργήσουν μια εντελώς διαφορετική αφήγηση.
Το ζήτημα δεν είναι τι γράφει μια λεζάντα.
Το ζήτημα είναι τι αποδεικνύεται.
Και η ιστορική αλήθεια δεν διαμορφώνεται από προπαγάνδα, αλλά από τεκμηρίωση.
Γιατί η ιστορία δεν ξαναγράφεται — απλώς κάποιοι προσπαθούν να την ερμηνεύσουν κατά το δοκούν.
Θεόδωρος Χαρανίδης
إرسال تعليق