Η μάχη μαίνεται. Άλογα καλπάζουν μέσα στη σκόνη. Βέλη περνούν πάνω από τα κεφάλια των στρατιωτών. Οι δύο παρατάξεις συγκρούονται και, μέσα στον θόρυβο των όπλων, ένας Βυζαντινός ιππέας πέφτει από το άλογό του.
Είναι ακόμη ζωντανός. Δεν μπορεί όμως να σηκωθεί. Η πρώτη γραμμή έχει ήδη περάσει από πάνω του και πίσω της πλησιάζει η δεύτερη. Αν μείνει εκεί, κινδυνεύει να ποδοπατηθεί από τα άλογα των ίδιων του των συντρόφων.
Τότε ένας άνδρας ξεκινά να τρέχει προς το μέρος του. Δεν κρατά σπαθί. Δεν έχει ασπίδα. Δεν έρχεται για να πολεμήσει. Έρχεται για να σώσει. Είναι ο βυζαντινός Διασώστης, ένας από τους deputati του βυζαντινού στρατού
Στα τέλη του 6ου αιώνα, το περίφημο σύγγραμμα «Στρατηγικόν» του αυτοκράτορα Μαυρίκιου, περιγράφει μια εντυπωσιακή πλευρά της οργάνωσης του βυζαντινού στρατού. Πίσω από την πρώτη γραμμή έπρεπε να βρίσκονται άνδρες των οποίων η αποστολή δεν ήταν να πολεμήσουν, αλλά να περισυλλέγουν τους βαριά τραυματισμένους και όσους είχαν πέσει από τα άλογά τους. Το εγχειρίδιο τους αποκαλεί deputati.
Έπρεπε να είναι γρήγοροι και ευκίνητοι. Να φορούν ελαφρύ εξοπλισμό και να ακολουθούν την παράταξη σε μικρή απόσταση, ώστε μόλις κάποιος έπεφτε να μπορούν να φτάσουν γρήγορα κοντά του. Και το Στρατηγικόν δεν περιορίζεται σε γενικές οδηγίες. Περιγράφει ακόμη και πώς θα γινόταν η διάσωση.
Ακόμη και η σέλα του αλόγου είχε προσαρμοστεί στη διάσωση. Στην αριστερή πλευρά έπρεπε να υπάρχουν δύο αναβολείς. Ο δεύτερος δεν προοριζόταν για τον αναβάτη. Ήταν για τον τραυματία.
Ο deputatus έφτανε δίπλα στον πεσμένο στρατιώτη, τον βοηθούσε να ανέβει στο άλογο και τον απομάκρυνε από το πεδίο της μάχης. Μαζί του είχε και νερό, ώστε να μπορεί να βοηθήσει εκείνον που κινδύνευε να χάσει τις αισθήσεις του από τα τραύματα και την εξάντληση.
Υπήρχε μάλιστα και ανταμοιβή. Για κάθε τραυματία που κατάφερνε να διασώσει, προβλεπόταν χρηματική αμοιβή από το στρατιωτικό ταμείο. Ο βυζαντινός στρατός δεν θεωρούσε τον τραυματία αναλώσιμο. Η επιστροφή του ζωντανού πίσω από τις γραμμές είχε σημασία — αρκετή ώστε να ανταμείβεται εκείνος που θα κατάφερνε να τον φέρει πίσω.
Και δεν πρόκειται για μια μεμονωμένη αναφορά. Αιώνες αργότερα, τα στρατιωτικά Τακτικά του Λέοντος ΣΤ΄ εξακολουθούν να περιγράφουν άνδρες με αντίστοιχη αποστολή, ενώ σχετικές αναφορές συναντώνται και στη Sylloge Tacticorum του 10ου αιώνα. Η οργανωμένη περισυλλογή των τραυματιών είχε ύψιστη θέση στη βυζαντινή στρατιωτική σκέψη.
Οι deputati δεν ήταν φυσικά σύγχρονοι διασώστες.
Δεν υπήρχαν ασθενοφόρα, φορεία εκστρατείας ή οι δυνατότητες της σημερινής επείγουσας ιατρικής. Υπήρχε όμως κάτι που, μέσα στη βαρβαρότητα ενός μεσαιωνικού πεδίου μάχης, μοιάζει εντυπωσιακά σύγχρονο:
Η αντίληψη ότι ο τραυματισμένος στρατιώτης δεν έπρεπε να εγκαταλειφθεί εκεί όπου έπεσε.
Οι Βυζαντινοί δεν ξεκίνησαν από το μηδέν. Πίσω τους υπήρχαν αιώνες ελληνικής και ρωμαϊκής ιατρικής γνώσης. Τα έργα του Ιπποκράτη και του Γαληνού εξακολουθούσαν να μελετώνται, ενώ η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία διέθετε ήδη μακρά παράδοση στρατιωτικής ιατρικής.
Στο Βυζάντιο αυτή η παράδοση εξελίχθηκε ακόμη περισσότερο. Στις πόλεις λειτουργούσαν ξενώνες και νοσοκομειακά ιδρύματα, στα οποία η περίθαλψη του ασθενούς γινόταν πλέον οργανωμένα. Σε μεγάλα ιδρύματα υπήρχαν γιατροί, βοηθητικό προσωπικό και ακόμη και διαχωρισμός ασθενών ανάλογα με την πάθησή τους.
Αιώνες αργότερα, το νοσοκομείο της Μονής Παντοκράτορος στην Κωνσταντινούπολη, που ιδρύθηκε τον 12ο αιώνα, θα αποτελούσε το εντυπωσιακότερο παράδειγμα οργανωμένης νοσοκομειακής περίθαλψης του μεσαιωνικού κόσμου.
Όταν μιλάμε για τον βυζαντινό στρατό, συνήθως θυμόμαστε αυτοκράτορες, στρατηγούς, κατάφρακτους ιππείς και μεγάλες μάχες. Πίσω όμως από όλους αυτούς υπήρχαν και κάποιοι άλλοι. Άνθρωποι που περίμεναν τη στιγμή που κάποιος θα έπεφτε. Και τότε, ενώ οι υπόλοιποι συνέχιζαν να πολεμούν, εκείνοι έμπαιναν μέσα στο χάος.
Άοπλοι. Όχι για να αφαιρέσουν ζωή. Αλλά για να την σώσουν.
πηγη: ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ-ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ
إرسال تعليق