Άρθρο γνώμης της Βάσως Τσάμη
Η ομιλία του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών στην Πνύκα, η αναδημοσίευσή της από τον Έλον Μασκ και η προηγούμενη δημόσια παρέμβαση του τελευταίου για τον Ηλία Κασιδιάρη συνθέτουν ένα πολιτικό σκηνικό που αξίζει να εξεταστεί. Την ώρα που η Δύση αναζητά ξανά τις ιστορικές της ρίζες, το έθνος επιστρέφει στο επίκεντρο της πολιτικής συζήτησης.
Κάτι βαθύτερο συμβαίνει στον δυτικό κόσμο. Και δεν πρόκειται απλώς για μια ακόμη αλλαγή κυβερνήσεων ή για μια συνηθισμένη αντιπαράθεση μεταξύ Δεξιάς και Αριστεράς.
Πρόκειται για την επιστροφή του έθνους στο προσκήνιο.
Η ομιλία του Μάρκο Ρούμπιο στην ιστορική Πνύκα της Αθήνας, στις 7 Οκτωβρίου, ήταν ίσως μία από τις πιο χαρακτηριστικές εκφράσεις αυτής της πολιτικής μετατόπισης.
Ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας επέλεξε τον τόπο όπου οι αρχαίοι Αθηναίοι αποφάσιζαν για την τύχη της πόλης τους, για να μιλήσει για την ιστορική συνέχεια του δυτικού πολιτισμού, την εθνική ευθύνη, το θάρρος και την ανάγκη αναγέννησης της Δύσης.
Και το έκανε με έναν λόγο που δεν έκρυβε την υπερηφάνεια για την ιστορική κληρονομιά του δυτικού κόσμου.
Ακόμη μεγαλύτερη δημοσιότητα απέκτησε η ομιλία όταν ο Έλον Μασκ αναδημοσίευσε ολόκληρο το βίντεο στον προσωπικό του λογαριασμό στο X, χωρίς να προσθέσει κανένα σχόλιο.
Η κίνηση αυτή είχε ιδιαίτερη επικοινωνιακή βαρύτητα. Έφερε το μήνυμα του Ρούμπιο ενώπιον ενός τεράστιου διεθνούς ακροατηρίου.
Ο εθνικισμός επιστρέφει στη μεγάλη πολιτική συζήτηση
Για δεκαετίες, οι κυρίαρχες πολιτικές δυνάμεις της Ευρώπης υποστήριζαν ότι η παγκοσμιοποίηση, η οικονομική ολοκλήρωση και η ενίσχυση των υπερεθνικών θεσμών αποτελούσαν τη φυσική πορεία των πραγμάτων.
Όμως η πραγματικότητα αποδείχθηκε διαφορετική.
Οι πολίτες δεν έπαψαν να ενδιαφέρονται για την πατρίδα τους. Δεν εγκατέλειψαν την ιστορική τους μνήμη. Δεν έπαψαν να απαιτούν ασφάλεια, σύνορα, κοινωνική συνοχή και πολιτικές που να υπηρετούν τα συμφέροντα της χώρας τους.
Αντιθέτως, όσο οι παραδοσιακές πολιτικές δυνάμεις δυσκολεύονταν να απαντήσουν σε αυτές τις απαιτήσεις, τόσο περισσότερο έδαφος αποκτούσαν τα εθνικιστικά και εθνοκεντρικά ρεύματα.
Για πολλούς πολίτες, ο εθνικισμός εμφανίζεται σήμερα ως μια πιο καθαρή και αποφασιστική έκφραση των εθνικών συμφερόντων.
Η πολιτική του απήχηση στηρίζεται σε μια απλή υπόσχεση: ότι το κράτος οφείλει να θέτει στο επίκεντρο την πατρίδα, την ασφάλεια, την ιστορική ταυτότητα και την ευημερία του δικού του λαού.
Το κατά πόσο αυτή η υπόσχεση μπορεί να μετατραπεί σε επιτυχημένη πολιτική είναι αντικείμενο δημοκρατικής κρίσης. Δεν μπορεί, όμως, να αγνοηθεί ότι βρίσκει ανταπόκριση σε σημαντικά τμήματα των δυτικών κοινωνιών.
Ο Ρούμπιο μίλησε για την ιστορική αυτοπεποίθηση της Δύσης
Η σημασία της ομιλίας στην Πνύκα βρίσκεται κυρίως σε αυτό που εξέφρασε.
Ο Ρούμπιο συνέδεσε την αρχαία Ελλάδα και τη Ρώμη με τη χριστιανική παράδοση και την ίδρυση των Ηνωμένων Πολιτειών, παρουσιάζοντας τη δυτική ιστορία ως μια μεγάλη πολιτιστική συνέχεια.
Δεν μίλησε για μια Δύση που πρέπει να απολογείται διαρκώς για την ύπαρξή της, αλλά για μια Δύση που καλείται να ανακτήσει την αυτοπεποίθησή της.
Και όταν ένας υπουργός Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών επιλέγει να μιλήσει τόσο έντονα για την εθνική ισχύ, την πολιτιστική κληρονομιά και την υπεράσπιση των συμφερόντων κάθε χώρας, είναι σαφές ότι οι προτεραιότητες της πολιτικής συζήτησης μεταβάλλονται.
Οι έννοιες αυτές δεν ανήκουν αποκλειστικά στον εθνικισμό. Αποτελούν, όμως, και βασικά στοιχεία της εθνικιστικής πολιτικής σκέψης.
Και η επανεμφάνισή τους στον λόγο κορυφαίων δυτικών αξιωματούχων δημιουργεί νέα δεδομένα για τον δημόσιο διάλογο.
Ο Μασκ, ο Κασιδιάρης και οι συμπτώσεις που προκαλούν ερωτήματα
Υπάρχει, ωστόσο, και μια ελληνική διάσταση που δεν περνά απαρατήρητη.
Στις 17 Ιουλίου 2026, ο Έλον Μασκ είχε αναδημοσιεύσει ανάρτηση της Νορβηγίδας Rebecca Mistereggen σχετικά με την απόρριψη αιτήματος αποφυλάκισης του Ηλία Κασιδιάρη.
Ο Μασκ δεν περιορίστηκε τότε σε μια απλή αναδημοσίευση. Πρόσθεσε το σχόλιο «This is messed up», εκφράζοντας με αυτόν τον τρόπο τη διαφωνία του με όσα περιέγραφε η αρχική ανάρτηση.
Ο ίδιος ο Κασιδιάρης υποδέχθηκε δημόσια την παρέμβαση ως σημαντική υποστήριξη στο ζήτημα των πολιτικών του δικαιωμάτων.
Τρεις περίπου μήνες αργότερα, ο Μασκ επιλέγει να προβάλει διεθνώς την ομιλία του Ρούμπιο για τις ιστορικές ρίζες, την ισχύ και την αναγέννηση της Δύσης.
Δύο διαφορετικά γεγονότα, με διαφορετικό περιεχόμενο, αλλά με κοινό σημείο την παρουσία του Μασκ σε πολιτικές συζητήσεις που αφορούν την εθνική ταυτότητα, την εξουσία και τη σχέση του πολίτη με τους θεσμούς.
Πρόκειται για απλές συμπτώσεις ή για ενδείξεις μιας ευρύτερης ιδεολογικής κατεύθυνσης;
Στην πολιτική συνηθίζεται να λέγεται ότι τίποτε δεν είναι τυχαίο.
Ασφαλώς, ένα τέτοιο ρητό δεν αποτελεί απόδειξη πολιτικών σχεδίων ή συνεννοήσεων. Αποτελεί όμως αφορμή για να εξετάσουμε τις επιλογές και τα μηνύματα ισχυρών δημόσιων προσωπικοτήτων.
Και οι επιλογές του Μασκ έχουν πλέον πολιτικό βάρος που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια μιας συνηθισμένης διαδικτυακής ανάρτησης.
Η Ελλάδα μπροστά σε μια νέα πολιτική συζήτηση
Στην Ελλάδα, η αναζήτηση μιας πιο ξεκάθαρης έκφρασης του εθνικού συμφέροντος έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία.
Η Συμφωνία των Πρεσπών, τα ελληνοτουρκικά, το μεταναστευτικό, η δημογραφική κρίση και η οικονομική ανασφάλεια αποτελούν ζητήματα στα οποία ένα μέρος της κοινωνίας θεωρεί ότι οι κυβερνήσεις δεν ανταποκρίθηκαν στις προσδοκίες του.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι πολιτικές δυνάμεις που τοποθετούν την εθνική κυριαρχία και την ιστορική ταυτότητα στο επίκεντρο της ρητορικής τους επιδιώκουν να διευρύνουν την επιρροή τους.
Η περίπτωση του Ηλία Κασιδιάρη εντάσσεται αναπόφευκτα σε αυτή τη συζήτηση, καθώς παραμένει πρόσωπο με αναγνωρισιμότητα στον ελληνικό εθνικιστικό χώρο.
Η διεθνής πολιτική μετατόπιση δεν προδικάζει την πορεία κανενός προσώπου ή κόμματος στην Ελλάδα. Δημιουργεί όμως νέα ερωτήματα για την απήχηση των εθνικιστικών θέσεων και για τον τρόπο με τον οποίο θα τις αντιμετωπίσουν οι υπόλοιπες πολιτικές δυνάμεις.
Η μεγάλη αλλαγή δεν βρίσκεται μόνο στην Αμερική
Ίσως το σημαντικότερο συμπέρασμα από όσα συμβαίνουν να είναι ότι η πολιτική αντιπαράθεση στη Δύση επιστρέφει σε θεμελιώδη ζητήματα.
Τι είναι το έθνος; Ποια είναι η αξία της ιστορικής συνέχειας; Ποιος αποφασίζει για το μέλλον μιας χώρας; Πώς συνδυάζεται η εθνική κυριαρχία με τη διεθνή συνεργασία;
Αυτά είναι ερωτήματα που δεν μπορούν να απαντηθούν με συνθήματα ούτε να εξαφανιστούν με πολιτικούς χαρακτηρισμούς.
Η ομιλία του Ρούμπιο στην Πνύκα και η διεθνής προβολή της από τον Μασκ δείχνουν ότι η συζήτηση για την εθνική ταυτότητα έχει επιστρέψει δυναμικά.
Και μαζί της επανέρχεται η πρόκληση για όλα τα πολιτικά ρεύματα να αποδείξουν ποιο μπορεί να υπηρετήσει αποτελεσματικότερα το εθνικό συμφέρον.
Η ιστορία δεν τελείωσε. Το έθνος δεν εξαφανίστηκε. Και η πολιτική μάχη για το ποιος θα εκφράσει το μέλλον του μόλις αποκτά νέα ένταση.
Βάσω Τσάμη
Άρθρο γνώμης
إرسال تعليق